Беларуская литаратура пра гистарычнае минулае

Нэдзу чытала, а можа, и слышала, што литаратура — гэта гисторыя народа ў образах. Мнение правильная и Глыбокая. Гисторык, простая летаписец (прыгадваю верш Багдановича с такой назвай) занатоўвае падзеи и факты абьектыўна, адзначае, што ў Нейко Годзю адбылося нешта цикавае — паўстанне на чале с Калиноўским, Вяликая Айчынная Вайна, захват английскими каланизатарами Индыи и г.. Д. А мастак слова апрадмечвае, агучвае падзеи, рисует их розными фарбами, робиць падобными на тыя, што мы, жывыя, бачым. Ды па звычаю выканали апошнюю волю: дальше развитацца с Кане. I «хлопски князь» выкарыстаў апошни шанс для смяротнага боя, загинуў са зброяй в руках, как смелые и адчайны воина: I, выпрастаўшы руки, меч палача вырваў Ён I ссёк дубовые чэрап с крутых яго рамён, I зноў для битвы волю ў апошни час дастаў. Меч блиснуў в паветры над лютая гурбой. Усё — выразна, бачна, карцинна. Можно маляваць аписаны словами эпизод. Асаблива ўражвае параўнанне працятага многими стрэлами Вячко с вожыкам. «Я ў стрэлах, быццам вожык», — спавядаецца Ён свай Каню Перад смерцю.
Для яго важна было сказаць, в которым Годзю, месяцы, дни, а какой гадзине и на какой плошчы которого горада адбывалися гэтыя падзеи. Мастер апускае многия канкрэтныя падрабязнасци, пакидае ў тэксце только тыя, што працуюць на высоком, гераичны эти сатырычна-выкрывальницки, а можа, элегичны пафас и настроение. I чытаюцца нами вобразныя старонки гисторыи с цикавасцю, пад той эти иншы настроение. I робицца близкай Сива даўнина. Магутнае ўздзеянне гисторыи ў мастацких образах на чалавека!
Я с неаслабнай увагай чытала раманы Леанида Дайнеко «Меч князя Вячко», «Следует ваўкалака», «Жалезныя жалуды». Пра минулае ў карцинах, образах, разнастайных гуках и красках. Мне падабалася чытаць старонки побытавыя. Ну, напрыклад, пра простая, близкае так звычайных людзей, нарядах пакояў и адзенне князя Вячко, пра старадаўния абрады жыхароў Полаччыны, Наваградчыны и Киеўшчыны и звычаи розных слаёў насельництва. Адзин жа эпизод мяне надзвычай уразиў.
Перажывае здраду родзичаў. Бачыць, што малодшы сын — мякки, па-жаноцку пяшчотны — заняпаў душой, растрывожыўся. I здесь — о Цуд! — Так их залятае жывая существо. как боскае пасланне. как симвал Надзея на выратаванне. как весница хуткай свабоды. Не знаю, эти как было на само дело. Магчыма, нешта падобнае вычытаў аўтар с дакументаў пра эпоху, якую вывучаў. Али наўрад эти такое. Эпизод тэты, канкрэтны факт мог и не адбыцца, но и ў Раман «Следует ваўкалака» Ён адыграў роль высокага симвала — прадвесника свободы.
Далей кияўляне вызваляць полацкага князя Усяслава. Колька часа пабудзе Ён и вяликим князем Киеўскай Руси. Паспяшаецца на дапамогу Полацку, в сваи родные земли, ибо цяжкай акажацца чужая Карон, потому что не смогу выкраслиць с сэрца свой Родны угол, край, курю Радзиму — Полаччыну. А сцэна — яркая, светлая, каларытная — застанецца ў маёй памяци назаўсёды. Па яе прыгажосци я буду ацэньваць и ацэньваю теперь твор в цэлым.
д. Пусть гэтыя дакументы застаюцца ў гистарычных архивах, позора чытаюць их гисторыки, спецыялисты-даследчыки. Мы, чытачы, хочам бачыць и чуць сапраўдную, жывую гисторыю и, што надзвычай важна, жывых яе ўдзельникаў — князёў, паноў, простые чел. НАВАТ жывых птушак и звяроў. Жывыя Маланка и каплицы, дзе кланялися паганским Багам Нашы продки. Жывыя дрэвы и жывы снег. Каб усё звинела, спявала, радавалася и сумавала, двигалась и спынялася на кароткия имгненни.
В яго Раман «Каласы пад сярпом тваим» няма шматликих дакументаў (праўда, фигурирует царского манифест пра вызваленне сялян с прыгону), как в аповесци Михася Зарэцкага «42 дакументы». Яны растварылися ў рисунках жыцця. Рассыпалися на многия и многия кавалачки — эпизоды, падзеи, аписанни, клипартов и г.. Д. I слаўны атрымаўся раман. I чытаем яго и бачым, што ўсё жывое, мэтаимкливае, яркая рухаецца ў акиян вечнасци, а не забыцця.
Спашлюся для доказнасци на некальки канкрэтных фактаў, аписанняў с першай чстки Рамана, якая, как вядома, называецца «Выйсце крыниц». Алесь Загорски и яго малочныя браты и сястра Янька, а таксама каханая дзяўчына Майка Раўбич в лес, в побеге за прыгодами (маладыя, радасныя!). Сустрэча с крыничкай. Жывой. Только што ўбачанай. Какая дает пачатак всем водам Зямля. Дняпру таксама. Якое яркая и каларытнае пись! Рисуй — и ўсё здесь. Ды каб фарбы были разнаколерныя, задуменна-светлый, таямнича-чароўныя. Крыничка же нараджаецца ў глыбини лясных прастораў!
Вечна жывыя пясчынки рухалися, расцякалися па дни ад сярэдзины жарала, скакала. А посмотри вторые малые «гейзер», амаль на паверхни, таксама тужыўся нарадзиць недостаток, но и ў Яго хваталась силы, и Ён только часам выпускаў с сябе сыты бурбалки ». Выразнае, магутнае дэталями, праўдзивае пись! Бываю, усё жыццё письменник нешта пешая, многа друкуецца, но и ведь не напиши и ў сталасци ды старасци так, как написаў выдатны Майстар: «вечная жывыя пясчынки», «тужыўся нарадзиць недостаток» (как жывая существо!

Оцените статью
Добавить комментарий